De € en de slag bij Austerlitz

Het verband tussen de Euro en de slag bij Austerlitz.

Napoleon tijdens de slag bij Austerlitz

Dat verband is er natuurlijk niet maar toch zie ik iets gemeenschappelijks in het gedrag van de Europese leiders in de euro crisis en dat van de Russisch-Oostenrijkse legertop bij de slag bij Austerlitz in 1805. De overeenkomst viel mij op bij het lezen van Oorlog en Vrede van Leo Tolstoj, waarin het verloop van de slag op uiterst boeiende wijze wordt beschreven. Het is geen historisch verslag maar biedt voldoende basis om daar een vergelijking aan te ontlenen.

De Russisch-Oostenrijkse legertop.
Die bestond uit Russische en Oostenrijkse generaals, de jonge keizers van Rusland en Oostenrijk waren bij het slagveld aanwezig en hoewel ze de troepen niet persoonlijk aanvoerden, oefenden ze op een cruciaal moment toch een fatale invloed uit. De geallieerden bevonden zich op het plateau van Pratzen en de Fransen waren gelegerd in de heuvels tegenover hen. Tussen beide legets liep een lager gelegen riviertje. De geallieerden waren in de overmacht en bevonden zich op een strategisch betere positie. Op de avond voor de slag werden aan de geallieerde kant gedetailleerde en complexe marsorders voor de slag uitgeschreven zonder dat men precies wist wat de Franse opstelling was. De enige die er zich tegen verzette was generaal Koetoezov maar hij delfde het onderspit.

Het verloop van de slag.
De geallieerden begonnen vroeg in de morgen met het oprukken van de troepen. Er was nog weinig licht en in vallei die de partijen scheidde hing een zware mist. Aan de linkerflank van de geallieerden kwam men al vrij snel in contact met de Fransen. Die maakten daar een hoop kabaal om de indruk te wekken dat van die kant de aanval zou komen. Iets dergelijks gebeurde ook aan de linkerflank. De geallieerde versterkten beide flanken ten koste van het centrum. Men ging hoofdzakelijk op de geluiden en berichten af want de mist belemmerde het zicht.  De oude en voorzichtige generaal Koetoezov had de troepen in het centrum een eind laten oprukken maar liet ze een eind voor de mist halthouden en wachtte totdat alle colonnes gearriveerd waren. Ondertussen kwamen de beide jonge keizers aan galopperen en wonden zich op over het trage optreden van generaal Koetoezov. Onder druk van tsaar Alexander gaf Koetoezov het sein voor de aanval. Ondertussen was de Franse hoofdmacht die zich precies voor het verzwakte centrum van de geallieerden bevond, ongemerkt de vallei overgestoken en gingen tot de aanval over, juist nadat de Russen in beweging waren gekomen. De schrik onder de Russen bij deze totaal onverwachte aanval was groot en er brak in het centrum een algehele paniek uit. De slag was toen al verloren.

Waar zitten de overeenkomsten met onze huidige leiders?

Generaal Koetoezov tijdens de slag bij Borodino

De geallieerden onderschatten de tegenstander. Onze leiders hebben het Griekse probleem onderschat en lijken ook het Spaanse probleem te onderschatten. Griekenland heeft in vergelijking tot het geheel maar een heel kleine economie die wij gemakkelijk kunnen opvangen, zo heette het nog geen jaar geleden.
De geallieerden schreven gedetailleerde en complexe marsorders uit zonder te weten wat de Franse opstelling was. Komt u dit soort onbegrijpelijke onbenul niet vreselijk bekend voor? Men creëerde destijds de euro zonder te letten op de discrepantie tussen de Noord-Europese en Zuid-Europese economieën. Dat komt ons nu duur te staan.
Bij de planning van de slag werden de meningen van Koetoezov en anderen die tot voorzichtigheid maanden, min of meer weggehoond. Komt u dat niet bekend voor? Euro-sceptici zijn vanaf het begin weggezet als achterlijke idioten die nergens benul van hadden. Achteraf blijken ze gelijk te hebben gehad.

Hoe liet het verder af?
 De verguisde generaal Koetoezov kreeg later het opperbevel toen Napoleon Rusland binnenviel. Koetoezov liet het leger van Napoleon zichzelf doodlopen in de eindeloosheid van de Russische steppen en lokte ze in de val van de barre winter. Hoewel Koetoezov enkele veldslagen leverde werd het leger van Napoleon vooral door de omstandigheden verslagen.
Het is te hopen dat er in Europa een Koetoezov opstaat die ons uit de misere leidt en niet erin zoals men nu doet.

De machteloosheid van de macht

De rustige generaal.

Prins Pjotr Ivanovitsj Bagration

In Oorlog en Vrede beschrijft Leo Tolstoj hoe in de chaos van een veldslag Generaal Bagration de rapporten van nerveuze officieren rustig aanhoort en ze beantwoordt met commentaren als Uitstekend---, Dat is goed... Juist, u ziet het goed, ga in de aanval. Hoewel hij eigenlijk geen enkel concreet bevel geeft, keren de commandanten kalm en vastberaden naar hun post terug en voeren ze uit wat ze als bevel dachten te hebben ontvangen.

De illusie van de macht.
Bagration, aldus Tolstoj, leidde zijn mannen niet actief maar bemoedigde ze en kalmeerde ze door zijn eigen rustige houding. Dat is zo ongeveer de enige invloed die een leider op zijn mannen heeft. Een veldslag heeft zijn eigen dynamiek en het doet er niet zoveel toe welke bevelen een generaal geeft. Dit is een bekend thema van Tolstoj die aan maatschappelijke woelingen een autonome dynamiek toekent. In zijn visie is uiteindelijk een man als Napoleon irrelevant omdat niet Napoleon de volkeren van West-Europa naar Rusland meevoert, maar werd Napoleon zelf door de onbestuurbare woelingen van de volkeren voortgestuwd. Ik geloof niet dat deze theorie als geheel houdbaar is maar er zit toch een interessant element in, namelijk de illusie van de macht.

In deze crisis is de illusie van macht gevaarlijk.
Deze tijden van crisis hebben iets in zich van de chaos van een veldslag. Nauwelijks ben je van de ene schok bekomen of de andere haalt je weer onderuit. Onze leiders, Rutte, De Jager, Merkel, Van Rompuy c.s. proberen zich te gedragen als de rustige generaal Bagration, maar het lukt ze niet echt de gemoederen te kalmeren. Waarom lukt ze dat niet?

Oostenrijkse cavalerie slag bij Hollabrunn 1805
(reenactment 2007) 

In het heetst van de strijd hadden de commandanten die onder Bagration dienden geen tijd en gelegenheid om zich een totaal overzicht te verschaffen, zij kenden alleen datgene wat zich voor hun gedeelte van het front afspeelde. Ze gingen er vanuit dat Bagration wel alles wist en zijn kalmte stelde hen gerust.

Hoe staat dit in verhouding tot onze crisis?
Dat is nu helemaal anders. Elke kiezer heeft in principe de mogelijkheid om zich een gefundeerd oordeel te vormen over de huidige crisis. Dat oordeel kan verkeerd zijn maar dat doet er niet toe, de kiezer heeft er allerlei bronnen op nagezocht en wat hem of haar aangaat is het oordeel gefundeerd. Wanneer een groot deel van de bevolking zeer kritisch staat tegenover de continuatie van het euro debacle, hebben de leiders gefaald. Zij hebben een belangrijk deel van het electoraat niet kunnen overtuigen van de juistheid van hun beleid.

Bagration leek te beseffen dat hij het ook niet wist en onthield zich dus van wilde ideeën en liet iedere commandant naar eigen inzicht handelen, waarbij voorop stond dat de Fransen zolang mogelijk moesten worden tegengehouden om de rest van het Russische leger de gelegenheid te geven om aan de omsingeling van de Fransen te ontsnappen. Dat lukte uiteindelijk.

Onze leiders lijken het ook niet te weten. Bagration stond in vergelijking met de huidige crisis in 1805 voor een relatief eenvoudige opgave: de Fransen ophouden zo lang als mogelijk was. Nu is het probleem oneindig veel complexer en onze leiders denken het te kunnen vangen in de slogan: de euro redden, koste wat kost. Dat is een gevaarlijke illusie.

Moet Griekenland alles terugbetalen?

Griekenland zit in de puree, komt het er ooit uit?

Het Parthenon, symbool van verloren illusies?

Toen Griekenland deel ging uit maken van het Europese monetaire systeem, stond het er financieel slecht voor. Met een wisseltruc bedacht door Goldman Sachs werden de boeken van de Griekse staat mooi opgepoetst. Het behoeft geen uitleg dat Goldman Sachs daar winst mee maakte en de Grieken in feite nog erger in de puree kwamen, op papier leek het in orde en dus werd Griekenland tot de euro toegelaten. De Griekse regering heeft de zaak jarenlang onder het tapijt weten te houden door valse cijfers over hun staatshuishouding te publiceren. Onze regeringsleiders doen net alsof ze er nooit iets van geweten hebben. Als ik me goed herinner waarschuwde Frits Bolkestein nog tegen deelname van Griekenland en Italie.

Europa, wij dus, heeft het alleen maar erger gemaakt.
Europa gaf geld aan Griekenland om het land draaiende te houden en de rente op de bestaande schulden te kunnen betalen. Vanaf het begin van dit drama waren er al onheilsprofeten die riepen dat dit niet goed kon gaan en dat het weggegooid geld is. Minister De Jager repeteerde de mantra eindeloos dat we het geld vermeerderd met rente terug zouden krijgen.

Wat zouden de Grieken moeten doen?
De Grieken zouden ons een dienst bewijzen door te stoppen met terugbetalen en alle schuldpapieren in de prullenmand te gooien en te verklaren dat er wat hen aangaat geen schuld meer bestaat. Dat zou de eerste serieuze spaak zijn in het wiel van deze waanzinnige geldmachinerie die alle landen, ook ons, met torenhoge schulden opzadelt. Landen als Italie en Spanje staan voor meer dan 200 miljard euro garant voor het Europese steunfonds. Als ze er op aangesproken worden, dan moeten ze het geld zelf ook weer gaan lenen, tegen torenhoge rente. Snapt u deze waanzin nog?

Hoewel het op het eerste gezicht een ramp zou lijken wanneer Griekenland uit de euro stapt en zelf de schulden voor nul en generlei waarde verklaart, zou het wel eens het begin van de weg omhoog kunnen zijn. Het euro kaartenhuis stort dan ineen, dat is de prijs die voor de dwaling van de euro betaald moet worden. Herstel begint altijd met de waarheid onder ogen te zien.