De bezieling van Rutte & Samsom

Het goede nieuws.
Dat is dat ons land weer een regering heeft bestaande uit twee partijen die ondanks hun verschillende politieke opvattingen, de handen ineen willen slaan om het land weer op de rails te krijgen. Het positieve er aan is de geven-en-nemen mentaliteit waarmee men onderhandeld heeft. Wanneer men die mentaliteit weet vast te houden dan is er goede hoop voor de stabiliteit van het komende kabinet. Een beetje stabiliteit in de regering kan Nederland best gebruiken.

Is alles goed nieuws?
Op het eerste gezicht ziet het er goed uit. De presentatie van het regeringsakkoord hebben Rutte en Samsom uitstekend gedaan. Ook hun gezamenlijke interview bij Pauw en Witteman deden ze geweldig. Een menselijk stel. Maar ondanks die vlekkeloze presentatie zijn er toch wel bedenkingen aan te voeren op hun voorgestelde beleid. Neem de voorgenomen schaalvergroting op provinciaal en gemeentelijk niveau. Men wil dat gemeenten voortaan uit minimaal 100.000 inwoners bestaan en provincies samenvoegen. Is men nog steeds niet verlost van de mythe van de schaalvergroting? Kijk naar wat er in de zorg en het onderwijs gebeurt. Schaalvergroting van ambtelijke en bestuurlijke organisaties leidt alleen maar tot extra bestuurslagen en lucratieve topbaantjes, maar dat is wellicht de bedoeling. De voorgestelde bezuinigingen zullen financieel gezien wel in orde zijn maar dat is dan ook meteen het bezwaar dat men er tegenin kan brengen, het is allemaal puur financieel. Er spreek weinig visie uit. Ja, men wil Nederland weer op orde krijgen, wie wil dat niet? Het blijft beperkt tot de financiële status van Nederland. Goede boekhouders zonder bezieling.
Ondanks de opgewekte gezichten waarmee ons verteld wordt dat de bezuinigingen iedereen raken, leiden die bezuinigen tot een depressieve sfeer in de media en ook in het land. Er ontbreekt een bezielend thema waaronder we ons allen kunnen scharen, een nationaal doel dat ons boven de depressie uittilt.

Waar blijkt dat gebrek aan bezieling uit?
Rutte & Samson laten een geweldige kans op een bezielend project lopen: ze willen geen moeite doen om de Olympisch Spelen van 2028 binnen te halen. Prins Willem-Alexander begreep wel het bezielende karakter van de Spelen, het duo Jansen & Janssens niet.
Er zijn ook andere bezielende projecten te bedenken die onze collectieve blik op een positief doel richten. Bijvoorbeeld een kustverdediging-systeem dat bestaat uit een aantal kunstmatige eilanden op zo'n 20 of 30 kilometer uit de kust. Een geweldige boost voor ons nationale imago en de werkgelegenheid. Of een werkelijke innovatie van het onderwijs, dat het tot de top van de wereld zou moeten brengen. Zoiets doe je niet met een haast gedachteloze injectie van 700 miljoen die men nu voor ogen heeft, het gaat niet in de eerste plaats om geld maar om de visie op het onderwijs en die ontbreekt en ontbreekt dus ook de bezieling.

Rutte & Samsom, gooi jullie stropdassen weg en laat je bezielen! 

Cold turkey therapie voor het onderwijs

Wat is dit nu weer?
Ja, het is een vreemde titel. Cold turkey is een behandeling om een verslaafde direct te laten stoppen met het gebruik van de middelen waaraan hij of zij verslaafd is.
Maar het onderwijs is toch niet aan de heroine? Nee, de titel slaat op de manier waarop het onderwijs in  één keer van een loodzware financiële en organisatorische last bevrijd kan worden. Het onderwijs moet weer worden teruggegeven aan de leerkrachten en daarmee aan de leerlingen.

Waar moet het onderwijs dan van worden bevrijd?
Van de nadelige gevolgen van een verkeerd gerichte schaalvergroting. Een eenvoudig voorbeeld van schaalvergroting is het aanschaffen van een grotere machine voor de productie van blikjes doperwten. Deze machine is duurder dan de oude maar produceert zoveel meer blikjes doperwten dat de meeropbrengst de extra investering meer dan goed maakt, Op die manier worden de vaste kosten per blikje doperwten omlaag gebracht.
Hoe werkt zo iets in het onderwijs? Kan een grotere en duurdere leerkracht veel meer leerlingen tegelijk opleiden?  Ja dat kan bij colleges van een hoogleraar maar niet in het basisonderwijs en het voortgezet onderwijs. De gedachte voor de schaalvergroting in het onderwijs was dat de kosten van bestuur en ondersteuning dan per leerling lager zouden worden. In principe is dat waar maar niet op de manier waarop de schaalvergroting is uitgevoerd.
Men heeft de schaalvergroting uitgevoerd door scholen te laten op gaan in een grote organisatie. Wordt daar het onderwijs beter van? Nee, want de schaalvergroting heeft niets met het onderwijs zelf te maken. Worden de overheadkosten per leerling lager? Dat is maar zeer de vraag, kijk maar naar het Amarantis debacle. Een mega scholengemeenschap is een complexe organisatie. Bij dergelijke organisaties gaat al gauw om de organisatie zelf dan om het onderwijs.

Maar wat dan?
Er zijn een paar elementen rondom het onderwijs die zich uitstekend lenen voor schaalvergroting en het mooie is dat deze elementen bij het onderwijs zelf kunnen worden weggehaald. Het zijn geen onderwijskundige zaken.
Het gaat om de salarisadministratie, het beheer van gebouwen en de inkoop van leermiddelen.
Concreet: de Staat betaalt de salarissen van de leerkrachten, concierges en administratieve krachten direct aan hen uit.
De schoolgebouwen worden door de Rijksgebouwendienst beheerd.
Het Rijks Inkoopbureau zorgt voor de inkoop en distributie van leermiddelen.

Schoolbesturen en bestuurlijke organisaties krijgen geen geld. Scholen moeten door hun handzame grootte door een directeur (bijgestaan door 1 of enkele administratieve krachten) kunnen worden bestuurd. Het aantal leerlingen per school mag niet groter zijn dan het geheugen van de concierge kan bevatten, zoals Plasterk het zo plastisch uitdrukte.

De ontwenningsverschijnselen.
Die zijn enorm maar van korte duur. De bestuurders en hun personeel kunnen naar ander werk gaan zoeken. De opgepotte financiële middelen van scholen worden door het Rijk geconfiskeerd, ter financiering van een sobere ontslagregeling,  Het verband van de samengevoegde scholen valt uiteen in kleinere en volledig zelfstandige scholen. Het personeelsbestand van een school bestaat uit een directeur, leerkrachten, een concierge en een beperkt aantal administratieve krachten. Aangezien alles direct door de overheid betaald wordt heeft een school in principe geen geld nodig.
Aan het onderwijs dienstbare organisaties die nog nodig zijn kunnen hun diensten via het Rijks Inkoopbureau aanbieden.

Wat schieten we ermee op?
Scholen zijn weer teruggebracht naar een menselijke maat. Schaalvergroting vindt plaats ver buiten het schoolverband. De financiële voordelen die een goed uitgevoerde schaalvergroting oplevert, kunnen worden gebruikt om de lerarensalarissen te verhogen en hun opleiding te verbeteren.  De focus kan weer helemaal gericht worden op de leerkracht en de leerling.
Het onderwijs is weer teruggegeven aan de hoeders er van.