Rutte en Colijn (2)

Als je kritiek hebt moet je ook een alternatief kunnen bieden.
Op mijn stuk van gisteren kreeg ik het commentaar dat het aanzetten van de geldpersen op een ramp uitloopt. Ik had dat helemaal niet voorgesteld maar doordat ik alleen maar kritiek uitte lokte ik een dergelijke reactie natuurlijk uit. Ik had op zijn minst in grote lijnen moeten aangeven hoe het dan anders zou kunnen. Dat doe ik nu als vervolg op het stuk van gisteren.
Rutte en zijn collega's fixeren zich op de 3% norm en weten niets beters te bedenken dan bezuinigingen en belastingverhogingen. De bezuinigingen worden gepresenteerd als "hervormingen". Het zijn gewoon harde bezuinigingen die zo diep in bepaalde sectoren snijden dat er elementen wegvallen, dat noemt men nu hervormingen.

Mogelijke echte hervormingen in de zorg.
In de zorg is er sprake van een vreemde paradox. De sterke focus op kostenbeheersing leidt juist tot kostenverhoging. De denkfout is dat als men de kosten zichtbaar maakt door te declareren, men ze dan onder controle kan krijgen. De praktijk laat zien dat dit een foutieve gedachte is. De oplossing is dat men de focus richt op de capaciteit die nodig is om patienten te behandelen. Dit betekent een drastische verandering in het systeem van de zorgfinanciering. Verwijder verzekerings maatschappijen uit de zorgketen en de premie betalen we aan de overheid. Die distribueert de middelen naar behoefte over de zorginstellingen. Zie ook mijn artikelen Marktwerking in de zorg is waanzin en Zijn zorgverzekeraars onmisbaar? De besparingen die men dan realiseert lopen in de miljarden. Vergeet niet dat we met onze premies de kosten, de winsten en de bonussen van de zorgverzekeraars betalen. Robin van Linschoten beweert zelfs dat er 25% op de zorgkosten bespaard kan worden door de zaak efficiënter te organiseren. Daarmee zouden we tientallen miljarden besparen. Daarmee zouden we de hele 3% discussie al kwijtraken.

Mogelijke hervormingen in het onderwijs.
Geef het onderwijs terug aan de onderwijsgevenden. Schrap betaalde bestuursfuncties. Lid zijn van een schoolbestuur moet een onbetaalde erebaan zijn. Managers die zelf geen onderwijs geven hebben niets in het onderwijs te zoeken. Draai die malle schaalvergroting terug. Door deze maatregelen is men binnen de kortste keren van alle dor hout in het onderwijs af. Zie ook mijn artikel Cold Turkey therapie voor het onderwijs.

Het openbaar vervoer.
Voordat de NS onderworpen werd aan de marktwerking was het één bedrijf. Om de concurrentie te bevorderen werd dit redelijk efficient draaiende overheidsbedrijf opgesplitst in NS reizigersvervoer en ProRail. Laten we deze idioterie eens bekijken van de invalshoek van de reiziger. Wanneer u een treinkaartje koopt van Leiden naar Utrecht, kunt u dan kiezen uit meerdere aanbieders? Natuurlijk niet. De concurrentie is vrijwel theoretisch en speelt zich af op het verlenen van vervoersconcessies. De reizende burger heeft daar niets aan. Een voorbeeld is nu het hogesnelheidstraject van Amsterdam naar Brussel dat nu na het Fyra debacle mogelijk door een andere maatschappij dan de NS geëxploiteerd zou kunnen worden. U en ik hebben daar niets aan. Al dit geklungel, voortspruitend uit de privatiseringsideologie en het in handen geven van een goed draaiend overheidsbedrijf aan pseudo-ondernemers, heeft geleid tot de verspilling van honderden miljoenen euro's als het geen miljarden euro's zijn. Remedie: samenvoegen van NS en ProRail geef de organisatie weer in handen van de vaklui.

Nationaal erfgoed? Weg ermee!

Naardense vestingwerken in de verkoop.
De initiatiefrijke, energieke, wervelende en niet te stuiten Minister Blok heeft een frisse oplossing bedacht voor een urgent probleem: verkoop oude gebouwen die het eigendom van het rijk zijn en dan zijn we van een grote kostenpost af. Daaronder vallen ook bouwwerken van culturele en historische waarde zoals de vestingwerken te Naarden.

De minister wil van deze bouwwerken af omdat ze alleen maar geld kosten. Wanneer het gaat om leegstaande en overtollige kantoorgebouwen zonder culturele of historische waarde, kan ik hem goed volgen. Verouderde vestingwerken die we om hun historische waarde niet willen slopen kosten geld en zijn moeilijk rendabel te exploiteren. In hun huidige staat van onderhoud kan een potentiële koper wel een optimistische verwachting hebben maar naar verloop van tijd zullen de kosten van reparatie en onderhoud de middelen van de nieuwe eigenaar te boven gaan en raakt het bouwwerk in verval.

Dat is in het verleden met de Naardense vestingwerken ook gebeurd en in de vorige eeuw is er veel geld gestoken in de restauratie. Verkoop van deze vestingwerken zal leiden tot verval. Zonde van al dat geld dat er in gestoken is en jammer van het verlies van historische monumenten.

De ambtenaren met hun spreadsheet-modellen zullen de minister wel van de economische noodzaak overtuigd hebben maar in hun modellen ontbreken de culturele en historische waarden van deze objecten. Dit is het zoveelste voorbeeld van het hersenloze beleid van deze regering. De spreadsheets regeren en dat is al heel lang het geval. Zie de heilloze schaalvergroting in het onderwijs en de zorg. Op papier lijkt het van tevoren te kloppen maar de dorre rekenhoofden die hiermee op de proppen kwamen hebben totaal geen oog voor de immateriële aspecten van een dergelijk beleid. Zie ook mijn artikel Cold Turkey voor het onderwijs.

We zitten in een crisis en de regering moet natuurlijk maatregelen nemen. Deze regering mist een geweldige kans voor echte hervormingen. Wat men nu doet zijn fantasieloze maatregelen die iedere idioot wel kan bedenken: burgers zwaarder belasten en het tafelzilver verkopen.

Op welke echte hervormingen doel ik? Het snijden in eigen vlees, door het elimineren van volstrekt overbodige managementlagen in de overheid zelf, het onderwijs, woningcorporaties en de zorg. Dat zal vele miljarden opleveren en de afgeslankte sectoren zullen veel beter gaan functioneren, wat ook weer veel geld oplevert.

In het particuliere bedrijfsleven heeft de Braziliaanse ondernemer Ricardo Semler laten zien hoe het kan. Toen hij aantrad ontsloeg hij 60% van het topmanagement en begon de opmars van zijn bedrijf.

Waar blijven de echte hervormers?

Amarantis, een symptoom

Amarantis is een symptoom van een bestuurskwaal.
Het Amarantis debacle is geen op zichzelf staand verschijnsel. Het is het gevolg van het afstoten van overheidstaken in het streven naar een kleinere overheid. Naast het gezwendel in het onderwijs is er ook sprake van geknoei bij woningbouwcorporaties en zakkenvullerij in de zorg. Ook bij het openbaar vervoer is het fout gegaan, denk maar aan de problemen van de NS en Prorail. De sleutelwoorden waarmee destijds deze heilloze weg werd ingeslagen zijn marktwerking, privatisering en schaalvergroting.

Schaalvergroting in het onderwijs is gewoon flauwekul.
Schaalvergroting is prima op zijn plaats bij productiebedrijven waar men met dure machines werkt, met schaalvergroting kan men de productiekosten per eenheid product verlagen. Onderwijs is geen productieproces met machines en producten, daar gaat het om mensen. De schaalvergroting in het onderwijs is bedoeld om de kosten van het bestuur per leerling te verlagen. Het is een puur boekhoudkundige kwestie en heeft helemaal niets met het onderwijs te maken. Door het meteen zo megalomaan groots aan te pakken, 50 scholen met 30.000 leerlingen in een scholengemeenschap, creëert men een complexe organisatie die op zich al moeilijk bestuurbaar is en alle ruimte biedt aan creatieve zakkenvullers. Ik vrees dat Amarantis geen geïsoleerd geval is. Het bestuur van Amarantis droeg niets bij aan het onderwijs zelf en is dus volkomen overbodig gebleken.

Hoe raken we de overbodige en verkwistende bestuurslaag in het onderwijs kwijt?
Met een harde sanering. De overheid moet de betalingen aan schoolbesturen staken. De leraren komen op de loonlijst bij het ministerie van onderwijs, de schoolgebouwen worden door de rijksgebouwendienst beheerd en leermiddelen kunnen via het Rijks Inkoop Bureau worden aangeschaft. De overheid moet ook het belegd vermogen van de onderwijsinstellingen confiskeren (dat vermogen loopt in de miljarden), dat geld kan gebruikt worden voor een sobere ontslagregeling voor de bestuurders en hun medewerkers. We moeten het onderwijs weer teruggeven aan de onderwijsgevenden. De organisatie van een school moet platter worden, 1 directeur bijgestaan door een concierge en een administratieve kracht. De school mag niet groter zijn dan het geheugen van de concierge kan bevatten (met dank aan minister Plasterk).

Cold turkey therapie voor het onderwijs

Wat is dit nu weer?
Ja, het is een vreemde titel. Cold turkey is een behandeling om een verslaafde direct te laten stoppen met het gebruik van de middelen waaraan hij of zij verslaafd is.
Maar het onderwijs is toch niet aan de heroine? Nee, de titel slaat op de manier waarop het onderwijs in  één keer van een loodzware financiële en organisatorische last bevrijd kan worden. Het onderwijs moet weer worden teruggegeven aan de leerkrachten en daarmee aan de leerlingen.

Waar moet het onderwijs dan van worden bevrijd?
Van de nadelige gevolgen van een verkeerd gerichte schaalvergroting. Een eenvoudig voorbeeld van schaalvergroting is het aanschaffen van een grotere machine voor de productie van blikjes doperwten. Deze machine is duurder dan de oude maar produceert zoveel meer blikjes doperwten dat de meeropbrengst de extra investering meer dan goed maakt, Op die manier worden de vaste kosten per blikje doperwten omlaag gebracht.
Hoe werkt zo iets in het onderwijs? Kan een grotere en duurdere leerkracht veel meer leerlingen tegelijk opleiden?  Ja dat kan bij colleges van een hoogleraar maar niet in het basisonderwijs en het voortgezet onderwijs. De gedachte voor de schaalvergroting in het onderwijs was dat de kosten van bestuur en ondersteuning dan per leerling lager zouden worden. In principe is dat waar maar niet op de manier waarop de schaalvergroting is uitgevoerd.
Men heeft de schaalvergroting uitgevoerd door scholen te laten op gaan in een grote organisatie. Wordt daar het onderwijs beter van? Nee, want de schaalvergroting heeft niets met het onderwijs zelf te maken. Worden de overheadkosten per leerling lager? Dat is maar zeer de vraag, kijk maar naar het Amarantis debacle. Een mega scholengemeenschap is een complexe organisatie. Bij dergelijke organisaties gaat al gauw om de organisatie zelf dan om het onderwijs.

Maar wat dan?
Er zijn een paar elementen rondom het onderwijs die zich uitstekend lenen voor schaalvergroting en het mooie is dat deze elementen bij het onderwijs zelf kunnen worden weggehaald. Het zijn geen onderwijskundige zaken.
Het gaat om de salarisadministratie, het beheer van gebouwen en de inkoop van leermiddelen.
Concreet: de Staat betaalt de salarissen van de leerkrachten, concierges en administratieve krachten direct aan hen uit.
De schoolgebouwen worden door de Rijksgebouwendienst beheerd.
Het Rijks Inkoopbureau zorgt voor de inkoop en distributie van leermiddelen.

Schoolbesturen en bestuurlijke organisaties krijgen geen geld. Scholen moeten door hun handzame grootte door een directeur (bijgestaan door 1 of enkele administratieve krachten) kunnen worden bestuurd. Het aantal leerlingen per school mag niet groter zijn dan het geheugen van de concierge kan bevatten, zoals Plasterk het zo plastisch uitdrukte.

De ontwenningsverschijnselen.
Die zijn enorm maar van korte duur. De bestuurders en hun personeel kunnen naar ander werk gaan zoeken. De opgepotte financiële middelen van scholen worden door het Rijk geconfiskeerd, ter financiering van een sobere ontslagregeling,  Het verband van de samengevoegde scholen valt uiteen in kleinere en volledig zelfstandige scholen. Het personeelsbestand van een school bestaat uit een directeur, leerkrachten, een concierge en een beperkt aantal administratieve krachten. Aangezien alles direct door de overheid betaald wordt heeft een school in principe geen geld nodig.
Aan het onderwijs dienstbare organisaties die nog nodig zijn kunnen hun diensten via het Rijks Inkoopbureau aanbieden.

Wat schieten we ermee op?
Scholen zijn weer teruggebracht naar een menselijke maat. Schaalvergroting vindt plaats ver buiten het schoolverband. De financiële voordelen die een goed uitgevoerde schaalvergroting oplevert, kunnen worden gebruikt om de lerarensalarissen te verhogen en hun opleiding te verbeteren.  De focus kan weer helemaal gericht worden op de leerkracht en de leerling.
Het onderwijs is weer teruggegeven aan de hoeders er van.